{"id":1185,"date":"2012-10-11T00:10:05","date_gmt":"2012-10-10T22:10:05","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kuchniokracja.hanami.pl\/?p=1185"},"modified":"2012-10-11T01:00:58","modified_gmt":"2012-10-10T23:00:58","slug":"pomaranczowa-dama-czyli-krotka-historia-dyni-w-kulturze-kulinarnej-cz-2-kuchnia-polska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kuchniokracja.hanami.pl\/index.php\/pomaranczowa-dama-czyli-krotka-historia-dyni-w-kulturze-kulinarnej-cz-2-kuchnia-polska\/","title":{"rendered":"Pomara\u0144czowa dama, czyli kr\u00f3tka historia dyni w kulturze kulinarnej cz.2 (kuchnia polska)"},"content":{"rendered":"

Skoro kulinarn\u0105 histori\u0119 dyni na sto\u0142ach r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w<\/a> \u015bwiata mamy ju\u017c za sob\u0105, czas zajrze\u0107 do polskich \u017ar\u00f3de\u0142.<\/p>\n

Dynia<\/strong> by\u0142a w Polsce raczej traktowana jako warzywo charakterystyczne dla kuchni warstw ubo\u017cszych, ale jadali j\u0105 r\u00f3wnie\u017c dobrze urodzeni. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pierwszych wzmianek o jej zastosowaniu nie pochodzi z ksi\u0105\u017cek kucharskich, ale tekst\u00f3w botanicznych lub tych po\u015bwi\u0119conych zio\u0142olecznictwu. Botanik, zielarz i lekarz Marcin z Urz\u0119dowa<\/strong> (ok. 1500 – 1573), autor pracy Herbarz Polski to jest o przyrodzeniu zi\u00f3\u0142 i drzew rozmaitych i inszych rzeczy do lekarstw nale\u017c\u0105cych ksi\u0119gi dwoje<\/em><\/strong> pisa\u0142, i\u017c dynia jest ro\u015blin\u0105 bardzo dobrze wp\u0142ywaj\u0105c\u0105 na \u017co\u0142\u0105dek. Wspomnia\u0142, \u017ce do jedzenia najbardziej nadaj\u0105 si\u0119 te mniejsze i d\u0142ugie, za\u015b jako naczynia dobrze sprawdzaj\u0105 si\u0119 du\u017ce oraz okr\u0105g\u0142e okazy.<\/p>\n

Szymon Syre\u0144ski<\/strong> (Syreniusz) (1540 – 1611) lekarz, botanik oraz autor opas\u0142ej publikacji pod tytu\u0142em Zielnik herbarzem z j\u0119zyka \u0142aci\u0144skiego zowi\u0105, to iest opisanie w\u0142asne imion, kszta\u0142tu, przyrodzenia, skutk\u00f3w y mocy zi\u00f3\u0142 wszelakich… <\/strong><\/em>osobom cierpi\u0105cym na gor\u0105czk\u0119, ale tak\u017ce zdrowym poleca\u0142 zup\u0119 z dyni z mlekiem, szafranem, cynamonem, odrobin\u0105 pieprzu, cukru oraz rodzynek. Wspomina\u0142 r\u00f3wnie\u017c o wersjach polewki z serem, doprawionych agrestem czy nawet na wywarze mi\u0119snym. Syreniusz pisa\u0142 te\u017c o dyni sma\u017conej na ma\u015ble czy oliwie, kt\u00f3r\u0105 przed sma\u017ceniem obtaczano w m\u0105ce pszennej.<\/p>\n

W drugiej wydanej w Polsce (i zachowanej) ksi\u0105\u017cce kulinarnej pt. Kucharz doskona\u0142y<\/em><\/strong> (1783 r.) Wojciecha Wiel\u0105dki<\/strong>, kt\u00f3rej pierwsze wydanie by\u0142o t\u0142umaczeniem francuskiej publikacji La cuisini\u00e8re bourgeoise<\/em><\/strong> z 1672 roku, znajdziemy przepisy: na zup\u0119 z mlekiem, mas\u0142em i cukrem oraz dyni\u0119 duszon\u0105 z mas\u0142em, cebul\u0105, pietruszk\u0105 zaprawion\u0105 \u017c\u00f3\u0142tkami.<\/p>\n

Przyrodnik Jan Krzysztof Kluk<\/strong> (1739 – 1796) w dziele Dykcyonarz ro\u015blinny, w kt\u00f3rym pod\u0142ug uk\u0142adu Linneusza s\u0105 opisane ro\u015bliny nietylko kraiowe dzikie, po\u017cyteczne, albo szkodliwe…<\/em><\/strong> skrytykowa\u0142 dania kuchni wiejskiej z dodatkiem dyni ze wzgl\u0119du na to, \u017ce by\u0142y zbyt mocno przyprawiane i powodowa\u0142y wzd\u0119cia. Jednocze\u015bnie wspomnia\u0142 o kluseczka dyniowych z dodatkiem m\u0105ki pszennej oraz pietruszki, chlebie dyniowym czy „torcie dyniowym” robionym z ugotowanego mi\u0105\u017cszu dyni utartego z pieprzem, imbirem, startym pszennym chlebem oraz jajami.<\/p>\n

Dynia pojawia\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w publikacjach z pocz\u0105tku XX wieku. Szczeg\u00f3lnie cenionym przysmakiem by\u0142a na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim. Publikacja Nasza kuchnia<\/em><\/strong> Walburgi F\u00f3jcikowej<\/strong> z 1927 zawiera np. przepis na dyni\u0119 w winie.<\/p>\n

Dzi\u015b dynia i potrawy z niej do\u015b\u0107 cz\u0119sto goszcz\u0105 na polskich sto\u0142ach. Ch\u0119tnie si\u0119gamy po sprawdzone swojskie receptury, jak i kuchnie fushion, w kt\u00f3rej pomara\u0144czowa dama wyst\u0119puje w towarzystwie sosu sojowego, mleczka kokosowego czy innych orientalnych ingrediencji.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Skoro kulinarn\u0105 histori\u0119 dyni na sto\u0142ach r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w \u015bwiata mamy ju\u017c za sob\u0105, czas zajrze\u0107 do polskich \u017ar\u00f3de\u0142. Dynia by\u0142a w Polsce raczej traktowana jako warzywo charakterystyczne dla kuchni warstw ubo\u017cszych, ale jadali j\u0105 r\u00f3wnie\u017c dobrze urodzeni. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pierwszych wzmianek o jej zastosowaniu nie pochodzi z ksi\u0105\u017cek kucharskich, ale tekst\u00f3w botanicznych lub tych po\u015bwi\u0119conych zio\u0142olecznictwu….<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[406,3],"tags":[398,409,408,413,412,411,410,12,407],"class_list":["post-1185","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kuchnia-polska","category-kultura-zywieniowa","tag-dynia","tag-jan-krzysztof-kluk","tag-kucharz-doskonaly","tag-kuchnia-polska-2","tag-kuchnia-staropolska","tag-marcin-z-urzedowa","tag-nasza-kuchnia","tag-przepisy-2","tag-szymon-syrenski"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kuchniokracja.hanami.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1185","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kuchniokracja.hanami.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kuchniokracja.hanami.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuchniokracja.hanami.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuchniokracja.hanami.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1185"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/kuchniokracja.hanami.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1185\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1194,"href":"https:\/\/kuchniokracja.hanami.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1185\/revisions\/1194"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kuchniokracja.hanami.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1185"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuchniokracja.hanami.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1185"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuchniokracja.hanami.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1185"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}